همانطور که می‌دانید خودرو از قطعات زیادی تشکیل شده است که با یکدیگر هماهنگ بوده و در نهایت نتیجه نهایی را برای راننده خودرو و سرنشینان آن به ارمغان می‌آورند. قطعاتی همانند شمع خودرو که وظیفه جرقه زنی و شروع احتراق را دارد؛ وایر شمع که وظیفه انتقال جریان برق به سر شمع‌ها را دارد؛ باتری که وظیفه تأمین انرژی اولیه مورد نیاز برای شروع به کار خودرو به عهده آن است و قطعاتی بسیار زیاد دیگری که با انجام درست و به موقع وظایف خود به عملکرد صحیح خودرو کمک می‌کنند.

در این میان پیشرانه یا همان موتور خودرو یکی از پیچیده‌ترین واحدها است که خود آن از قطعات متعددی ساخته شده است. در داخل بلوک موتور، سیلندرها، واشر سر سیلندر، پیستون‌ها، سوپاپ‌ها و اجزای دیگر وجود دارند که به هم متصل هستند و نقش قلب یک خودرو را بازی می‌کنند.

در داخل پیشرانه خودروها قطعه‌ای به نام شاتون (به انگلیسی: connecting rod) وجود دارد که در حقیقت اهرمی است که در موتورهای پیستونی حرکت خطی پیستون را به حرکت چرخشی میل لنگ تبدیل می‌کند. چرخش شاتون ، این اجازه را می‌دهد تا پیستون به سمت بالا و پایین حرکت کند. اینگونه است که گشتاور چرخشی در موتور ایجاد می‌شود.

شاتون را باید یکی از اجزای حیاتی موتور دانست که ارتباط بین میل لنگ و پیستون را برقرار می‌کند. سر کوچک‌تر شاتون به پیستون و سر بزرگ‌تر آن به میل لنگ متصل است. از آنجا که ضربات پیستون به شاتون و سپس به میل لنگ منتقل می‌شود لذا شاتون باید استحکام و قدرت کافی در برابر این ضربات را داشته باشد و از همین روی، شاتون‌ها از فولاد ساخته می‌شوند. در صورتی که شاتون از استحکام کافی برخوردار نباشد در اثر فشار وارده از موتور، فرسوده شده و پس از مدتی خم می‌شود که آسیب‌های زیادی را برای موتور به همراه خواهد داشت

شاتون دارای دو سر (یکی کوچک و یکی بزرگ) و یک ساقه میانی است. قسمت سر کوچک شاتو، در ارتباط با پین پیستون است.

سر بزرگ شاتون یاتاقانی دو تکه است و میلِ میل لنگ در آن قرار می‌گیرد.

حرکتی که در اثر احتراق در موتور به وجود می‌آید به صورت رفت و برگشتی است. در واقع در اثر احتراق سوخت در سیلندرها، پیستون به صورت رفت و برگشتی به حرکت در می‌آید. این حرکت رفت و برگشتی از طریقی شاتون به لنگ های متحرک میل لنگ منتقل می‌شود. طراحی خاص میل لنگ، این حرکت رفت و برگشتی شاتون را تبدیل به حرکت دورانی می‌کند و بدون وجود شاتون و یا در صورت خرابی آن، این حرکت دورانی تولید نخواهد شد.

شاتون زدن خودرو به چه معنایی است؟

اصطلاحات زیادی در بین تعمیرکاران وجود دارد که بیان کننده آسیب جدی به موتور می باشند، مهم ترین این اصطلاحات یاتاقان زدن و شاتون زدن می باشد، اصطلاح شاتون زدن زمانی بکار می رود که شاتون ها به شدت آسیب دیده باشند و دیگر قابل استفاده بر روی خودرو نباشند.

علائم خرابی شاتون خودرو چیست؟

خرابی شاتون به سادگی قابل تشخیص نمی باشد و نیاز به تجربه خیلی بالا دارد، از علائم خرابی شاتون می توان به صدای تق تق خیلی خفیف در هنگام سرد بودن در بعضی موتور ها و صدای تق تق در دسته دیگری از موتورها اشاره نمود و این بستگی به این دارد که طراحی شاتون و بوش ها در محل اتصال آن به پیستون چگونه باشد، کج شدن شاتون به ندرت اتفاق می افتد و این وضعیت هنگامی اتفاق می افتد که آسیب خیلی زیادی به موتور رسیده باشد

تسمه تایم چطور کار می‌کند؟

چرخه چهارمرحله‌ای موتورهای احتراق داخلی شامل؛ ۱- مرحله مکش (پیستون در داخل سیلندر به پایین می‌رود، سوپاپ هوا باز می‌شود و مکش ایجاد شده به وسیله حرکت رو به پایین سیلندر باعث مکش مخلوط سوخت و هوا به داخل سیلندر می‌شود.)، ۲-مرحله تراکم (پیستون در داخل سیلندر بالا می‌رود، سوپاپ هوا بسته و مخلوط سوخت و هوا کمپرس می‌شود.)، ۳-مرحله توان ( جرقه می‌زند و مخلوط سوخت و هوا منفجر می‌شود. پیستون به سمت پایین رانده و همزمان سوپاپ دود باز می‌شود.)، ۴-مرحله تخلیه (پیستون به سمت بالا می‌آید و دود از محل سوپاپ دود خارج می‌شود.) است.

در این ۴ مرحله، زمانبندی باز و بسته شدن سوپاپ هوا و سوپاپ دود به وسیله تسمه تایم صورت می‌گیرد. در واقع تسمه تایم حرکت میل‌لنگ را به میل سوپاپ (میل بادامک) انتقال می‌‌دهد و میل سوپاپ هم سوپاپ‌ها را بالا و پایین می‌کند. اگر به خواهیم به عبارت دیگر چگونگی عملکرد تسمه تایم را توضیح دهیم باید بگویم که این قطعه با هماهنگ کردن سرعت چرخش میل‌لنگ با میل سوپاپ، زمان باز و بسته شدن سوپاپ‌ها را تنظیم می‌کند. میل‌سوپاپ که به میل بادامک هم معروف است معمولا در سر سیلندر اتومبیل قرار دارد، امام ممکن است در برخی از اتومبیل‌ها، طراحان جای دیگری از موتور را به این قطعه اختصاص داده باشند.

از آنجایی که کار تسمه تایم تنظیم زمانبندی باز و بسته شدن سوپاپ‌ها است، هرگونه لغزش این تسمه روی فولی متصل به میل‌لنگ یا میل سوپاپ باعث اشکال در عملکرد موتور می‌شود، به همین دلیل روی این تسمه دندانه‌هایی وجود دارد که این دندانه‌ها روی فولی‌های دندانه‌دار قرار می‌گیرد و بدینوسیله هیچ لغزشی صورت نمی‌گیرد. وجود همین دندانه‌ها باعث شده که نصب کردن تسمه تایم به سادگی تسمه‌های دیگر مثل تسمه دینام نباشد. کافی است تسمه تایم چند دندانه جابه‌جا نصب شود یا اساس این دندانه‌ها در محلی اشتباه قرار گیرند، آن وقت آسیبی جدی به موتور وارد خواهد شد. به همین دلیل تعویض تسمه تایم باید توسط یک مکانیک و تعمیرکار حرفه‌ای انجام شود و انجام این کار را نباید به هر کسی سپرد. در موتورهای چهارزمانه، به ازای هر دو دوری که میل‌لنگ می‌چرخد، میل‌ سوپاپ یک دور خواهد چرخید که این هماهنگی به واسطه تسمه تایم انجام می‌شود.

تفاوت بین تسمه تایم و زنجیر تایم چیست؟

همانطور که گفته شد قبل از تسمه تایم، از زنجیر تایم در اتومبیل‌ها استفاده می‌شد. به ظاهر زنجیر تایم از مقاومت بیشتری نسبت به تسمه تایم برخوردار است، پس چه شد که اتومبیل‌سازان سراغ تسمه تایم رفتند که خطر پارگی آن بعد از مدتی وجود دارد؟ طراحان به این دلیل سراغ تسمه تایم رفتند که سر و صدای کمی در بخش موتور اتومبیل تولید می‌کند. در واقع زنجیر تایم به دلیل جنس فلزی، سر و صدای زیادی داشت.

در ضمن اگر تسمه تایم پاره شود قطعا آسیب‌دیدگی موتور کمتر از زمانی است که زنجیر تایم پاره شود. البته احتمال پارگی زنجیر تایم بسیار پایین است، اما اگر این اتفاق بیفتد میزان آسیب‌دیدگی بقدری خواهد بود که شاید مجبور شوید کل موتور را عوض کنید. امروزه استفاده از هم تسمه تایم و هم زنجیر تایم در اتومبیل‌ها رواج دارد. اتومبیل‌های ۶ سیلندر یا بیشتر از آن سراغ استفاده از زنجیر تایم رفته‌اند که البته استثناهایی هم وجود دارد. اتومبیل‌های مدرن و جدید با کنترل صدای زنجیر تایم و به دلیل مقاومت بیشتر، سراغ آن رفته‌اند. مثلا شرکت‌های معظم بنز، بی‌ام‌دبلیو و تویوتا از سال ۲۰۰۶ به بعد در محصولاتشان از زنجیر تایم استفاده می‌کنند.

به هر حال آنچه مسلم است تسمه تایم از پلاستیک ساخته شده و بعد از مدتی بر اثر اصطکاک و گرمای موتور آسیب می‌بیند. این آسیب‌دیدگی هم شامل از بین رفتن دندانه‌ها و همچنین پاره شدن خواهد بود. به همین دلیل کارخانه‌های اتومبیل‌سازی، روی کاتالوگ محصولاتشان، زمان مشخصی را براساس پیمایش یک اتومبیل مشخص می‌کنند تا بعد از این مدت، صاحب اتومبیل اقدام به تعویض تسمه تایم کند. در عوض زنجیر تایم حتی بدون نگهداری و مراقبت، سال‌های سال می‌تواند به کار کردن ادامه دهد و حتی عمر آن به اندازه عمر خود اتومبیل باشد. در حقیقت زنجیر تایم بر خلاف تسمه تایم نیاز به تعویض ندارد.

 http://kalacar.net